สมุนไพร พืชพื้นบ้าน และการประยุกต์ใช้

สมุนไพร พืชพื้นบ้าน และการประยุกต์ใช้

ข่า

ข่า

ชื่อพื้นบ้าน  ข่าหลวง  ข่าหยวก  ข่าใหญ่ (กฏุกโรหิณี)  ข่าเล็ก  ข่าลิง (ข่าน้อย) ข่าตาแดง เสะเออเคย สะเอเคย สะเชย

ลักษณะ  เป็นพืชตระกูลเดียวกับ  ขิง ขมิ้น กระชาย มีลำต้นใต้ดินเรียกว่า แง่ง เจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนปนทรายที่มีการระบายน้ำดี  และอากาศถ่ายเทสะดวก ทนต่อความแห้งแล้งได้ดี

ถิ่นที่อยู่ ข่าเล็กเป็นพืชพื้นบ้าน มีปลูกกันโดยทั่วไปเป็นพืชสวนครัว

ความสัมพันธ์กับชุมชน ข่านอกจากจะใช้เป็นเครื่องปรุงประกอบอาหารแล้วยังมีสรรพคุณทางสมุนไพร กล่าวคือ  เป็นยาเร่งและ ขับก๊าซในระบบทางเดินอาหาร แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ ปวดท้อง แก้โรคผิวหนัง เกลื้อน ขับเสมหะ แก้กระษัย ปวดเมื่อย ใบข่า  แก้ไข้ คลื่นเหียน สะอึก กระหายน้ำ ปวดฟัน ลมพิษ สารสกัดจากเหง้า ใช้ไล่แมลงวันทองได้ดี ใช้ร่วมกับสะเดา และตะไคร้หอมอย่างละเท่าๆ  กันฉีดป้องกัน กำจัดศัตรูพืชในสวนผัก สวนไม้ผล นอกจากนี้ ข่าเป็นสมุนไพรที่นิยมนำมาต้มให้เดือดผสมกับไพล ขมิ้น ขิง ตระไคร้ ผิวมะกรูด  หัวหอม ใบมะขาม ผักบุ้ง  รากหญ้าคา  การบูร  เกลือ  เพื่อเป็นยาสมุนไพรอบ  ขับเหงื่อให้หายเมื่อยล้า  ช่วยให้การไหลเวียนของโลหิตดีขึ้น ผิวพรรณ ผ่องใส จมูกโล่ง ระบบการหายใจดีขี้น

ความสำคัญทางเศรษฐกิจ ข่า เป็นพืชผักสวนครัวที่ต้องใช้ในการประกอบอาหาร จึงสามารถปลูกข่าเพื่อทำรายได้ให้ครอบครัว ได้อย่างดี

ใบบัวบก

ผักหนอก

ชื่อพื้นบ้าน ผักหนอก (ภาคเหนือและภาคอิสาน) ผักแว่น (ภาคใต้)

ชื่อพฤกษศาสตร์ Gentella asiatica (Linn) Urban

ชื่อภาษาอังกฤษ         Asiatic Pennywort

ถิ่นที่อยู่   ชื่อภาษาอังกฤษมีคำว่า Asia อยู่ด้วยแสดงถึงถิ่นกำเนิดของบัวบกว่าอยู่ในทวีปเอเซียบัวบก พบขึ้นอยู่ตามธรรมชาติในเขต ร้อนชื้นของทวีปเอเซีย โดยเฉพาะจะพบมากในคาบสมุทรมาเลเซีย รวมบริเวณประเทศไทยด้วยลักษณะหรือลักษณะพิเศษ  บัวบกเป็นพืชขนาดเล็กมีลำต้นเลื้อยไปตามผิวดิน มีรากตามข้อ ใบงอกจากข้อชูก้านใบขึ้นพ้นดินสูง ประมาณ ๕ – ๗ เซนติเมตร ใบมีลักษณะคล้ายใบบัว ขอบใบหยักเล็กน้อยเส้นผ่าศูนย์กลางใบ ประมาณ ๓ เซนติเมตร มีดอกขนาดเล็ก  ติดเมล็ดในผลขนาดจิ๋วซึ่งสามารถงอกขึ้นเป็นต้นใหม่ได้ บัวบกชอบขึ้นในที่ชื้น และมีแสงสว่างมากพอสมควรสามารถขยายพันธุ์ ได้จากการเพาะเมล็ด และนำลำต้นที่มีรากติดอยู่ไปปลูกบัวบกพบในประเทศไทยเป็นพันธุ์ที่มีช่วงข้อห่าง ทำให้แต่ละใบอยู่ห่างกัน จึงดูเหมือนลำต้นเลื้อยไปตามผิวดิน  (คล้ายหญ้าแพรก) เปรียบเหมือนต้นไผ่เมืองหนาว (จีน,ญี่ปุ่น) ส่วนบัวบกบางพันธุ์ เช่น พันธุ์จากศรีลังกา เป็นพันธุ์ที่มีข้อ  ทำให้แต่ละใบอยู่รวมเบียดกัน ดูเหมือนเป็นกอคล้ายข้าวหรือตะไคร้  เปรียบเหมือนไผ่เมืองร้อน  เช่น  ไผ่สีสุก  หรือไผ่ป่านำมาปลูกเป็นรั้วบ้าน  ป้องกันมิให้คนหรือสัตว์ ผ่านเข้ามาได้

ความสัมพันธุ์กับชุมชน   แม้บัวบกจะเป็นยา แต่ชาวไทยทั่วไปถือว่าบัวบกเป็นผักมากกว่าเป็นสมุนไพรจะเห็นได้จากชื่อที่มี ผักนำหน้า คือ ผักหนอก และผักแว่น แม้แต่ชาวไทยภาคกลางเองในอดีตก็เรียกผักชนิดนี้ว่าผักหนอกมากกว่าบัวบก เพราะส่วนใหญ่  ใช้เป็นผัก มีการใช้เป็นยาแก้ลมบ้างแต่คงไม่มากเท่าใช้กินเป็นผักในชีวิตประจำวัน โดยใช้กินได้ทั้งดิบและสุก โดยใช้ใบและลำต้นอ่อน เป็นผักจิ้ม ใช้ยำก็ได้  บางแห่งใช้กินกับก๋วยเตี๋ยวผัดไทย หมี่กรอบ ขนมจีนเป็นต้นคนไทยส่วนใหญ่ยอมรบว่าใบบัวบก มีคุณค่าทางโภชนาการเทียบเท่าใบตำลึงนอกจากใช้เป็นผักแล้วชาวไทย และชาวจีนนิยมนำใบบัวบกสดมาคั้นเป็นน้ำใบบัวบกโดยใช้ลำต้น ใบ และก้านใบสดมาตำ  คั้นเอาน้ำผสมกับน้ำสะอาดและน้ำตาล เป็นน้ำใบบัวบก ใช้ดื่มแก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ช้ำใน และแก้อ่อนเพลียได้ดีความสำคัญทาง เศรษฐกิจ นอกจากใช้เป็นผักและเครื่องดื่มแล้ว บัวบกยังเป็นพืชสมุนไพรที่รู้จักดีใช้กันอย่างกว้างขวางในประเทศไทย อินเดีย ศรีลังกา  บังคลาเทศ มาเลเซีย อินโดนีเซีย

 สรรพคุณด้านสมุนไพร ผักหนอก (บัวบก) แก้อ่อนเพลีย เมื่อยล้า ขับปัสสาวะ แก้ท้องเสีย แก้อาการเริ่มจะเป็นบิด  แกฟกช้ำดำเขียว แก่โรคผิวหนัง เป็นยาบำรุงใช้ฟอกเลือดนอกจากนั้นยังมีเกษตรกรปลูกบัวบกเป็นพืชคลุมดิน ป้องกันดินถูกชะล้างพังทลาย  และเป็นไม้ ประดับได้ด้วย จะเห็นได้ว่าบัวบกเป็นผักพื้นบ้าน ที่มีคุณประโยชน์ และมีคุณค่าสูงชนิดหนึ่ง

 

ที่มา: http://kanchanapisek.or.th/kp8/pjb/pjb711b.html

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s